MİMARİ TASARIMDA YAPAY ZEKA -03 : YAPAY ZEKA NEDİR, TARİHSEL GELİŞİMİ NASILDIR?

Bu bölümde YZ (Yapay Zeka) çalışmalarının özet tarihçesi ve YSA’ lar (Yapay Sinir Ağları) ile ilgili genel bilgiler verilerek sonraki bölümde açıklanacak modelin anlaşılmasına altyapı hazırlanması amaçlanmıştır.


Yapay zekâ, bilim ve mühendislikte en yeni alanlardan biridir. Çalışmalar hemen ikinci dünya savaşından sonra başlamıştır ve 1956 yılında isimlendirilmiştir. Yapay zekâ alanı zekânın varoluşunu anlamanın ötesinde onu inşa etmeye girişmiştir.

Yapay zekâ gelişim tarihi süreci içinde farklı farklı tanımlara sahip olmuştur.


Çizelgede, Yapay zekâ hakkında bazı tanımlamalar, 4 farklı kategoride organize edilmiştir.


Görülebileceği üzere yapay zekâ çalışmaları farklı yaklaşımlarla ilerlemektedir. Bu farklı yaklaşımları incelediğimizde temelde insana benzeme ve rasyonel olma arasında bir ayrım olduğunu görebilmekteyiz. Her gurubun yaptığı çalışmalar birbirini beslemiş ve yapay zekâ konusunda daha derin bir kavrayışa ve somut sonuçlara ulaşılmasına destek olmuştur.

İnsan davranışını temel alan yapay zekâ çalışmaları için en önemli belirleyici Turing Testidir (Alan Turing 1950). Yapay zekânın, tatmin edici operasyonel bir sonucunun ortaya konduğunda anlaşılabilmesi için tasarlanmıştır. Turing testinde, bir yapay zekâ varlığı ile bir insan teste sokulduğunda, kendilerine onları görmeyen başka bir insan tarafından yazılı sorular sorulduğunda verdikleri yazılı cevapların ardından soruları soran kişi eğer yapay zekâ ile insan cevapları arasındaki farkı anlayamıyorsa ve insanı ya da yapay zekâyı cevapları üzerinden tespit edemiyorsa bu teste sokulmuş olan varlık yapay zekâya sahiptir denebileceği önerilmiştir.


İnsansı yapay zekâ alanı çalışmaları başlıca 6 kategoride toplanmıştır:

· Doğal Dil İşleme

· Bilgi Gösterimi

· Otomatik Muhakeme

· Makine Öğrenmesi

· Bilgisayar Görmesi

· Robotlar


İnsansı yapay zekâ çalışmaları insan bilinci üzerinde düşünmeyi ve araştırmayı da gerektirmiştir. Bu konu bilişsel bilim ile birçok çalışmada kesişmiş ve birbirini besleyen bir ilerleme görülmüştür. Bilişsel bilim, yapay zekâ alanındaki modelleri ve psikoloji alanındaki deneysel teknikleri bir araya getirerek insan aklı üzerinde ölçülebilir ve test edilebilir teoriler inşa eder. Beynin ve bilincin nasıl çalıştığı ve nasıl oluştuğu ile ilgili henüz yeterince bilimsel ilerleme sağlanamamış olduğundan insansı yapay zekâ alanı şimdilik bir kara kutu gibidir.

Rasyonel düşünen ve rasyonel davranan yapay zekâ alanı matematiksel olarak daha açık ve kolay çözümlenebilmektedir. Yunan filozof Aristo doğru düşünmenin kodlarını belirleme konusunda ilk girişimde bulunanlardan biridir. Öncülleri doğru olan argüman yapılarının daima doğru sonuçlara ulaşacağı iddiasına sahip desenler sunmuştur. Örnek olarak vermiştir ki; “Sokrat bir insandır, bütün insanlar ölümlüdür, o halde Sokrat ölümlüdür.” Bu düşünme kuralları aklın operasyonlarını yönetir iddiasındadır ve çalışmaları mantık bilimini başlatmıştır.


Rasyonel yapay zekâda iki ana büyük engel vardır. Birincisi her bilgiyi formüle etmenin çok kolay olmamasıdır, özellikle sahip olunan bilgi %100 doğru değilse. İkincisi de bir problemi prensip olarak çözmek ile pratik olarak çözmek arasında büyük bir fark bulunmasıdır. Sadece birkaç yüz değişkeni olan bir problemin dahi hesaplamalı çözümü eğer bilinçli bir yönlendirme ve öncelik sıralaması olmazsa tüm işlem kaynaklarını tüketen bir duruma gelebilir.


Davranışsal rasyonel yapay zekâ, ajan kavramı üzerinden geliştirilmektedir. Rasyonel bir ajan en iyi çıktıyı sağlayacak şekilde davranır veya belirsizlik olduğunda en yüksek beklenen çıktıyı gerçekleştirecek şekilde hareket eder.


Rasyonel ajan yaklaşımı diğer yaklaşımlara göre iki avantaja sahiptir. Birincisi, “düşünceler kanunu” ndan daha genel bir yaklaşımdır çünkü doğru sonuç rasyonaliteye ulaşmak için mümkün birçok mekanizmadan sadece biridir. İkinci olarak, insan düşüncesi ya da insan davranışı temelli insansı yapay zekâ yaklaşımına göre bilimsel gelişmeye daha yatkındır. Rasyonalitenin standardı matematik olarak iyi bir şekilde tanımlıdır ve tamamen geneldir, ayrıca hedefe ulaşacak ajanların tasarımı için formüle edilebilir.


Tez kapsamında yapılan araştırmalar ve çalışmalar rasyonel ajan kavramı üzerine inşa edilmiştir.


Yapay Zekâ Çalışmalarının Tarihsel Gelişimi


Bugün yapay zekâ olarak tanınan ilk çalışma 1943 yılında Warren McUlloch ve Walter Pitts tarafından yapılmıştır. Üç ka